Achilles: tendinopatia, naderwanie, zerwanie – jak odróżnić?

Ból ścięgna Achillesa to jedna z najczęstszych dolegliwości u osób aktywnych: biegaczy, osób trenujących siłowo, grających w piłkę, ale też u tych, którzy po prostu wrócili do ruchu po przerwie. Problem w tym, że „Achilles boli” może oznaczać bardzo różne sytuacje – od przeciążenia, które da się opanować treningiem i mądrą progresją, po uraz wymagający pilnej konsultacji.

W tym tekście wyjaśniam, jak w praktyce odróżnić:

• tendinopatię (przeciążenie),

• naderwanie (częściowe uszkodzenie),

• zerwanie (całkowite przerwanie ścięgna),

oraz kiedy nie zwlekać z wizytą u lekarza.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania. Jeśli ból pojawił się nagle, był „strzał”, nie możesz stanąć na palcach lub masz wrażenie „dziury” w ścięgnie – skonsultuj się pilnie.

1) Krótko: co to jest ścięgno Achillesa i dlaczego łatwo je przeciążyć?

Ścięgno Achillesa łączy mięśnie łydki (brzuchaty i płaszczkowaty) z kością piętową. Przenosi ogromne siły podczas:

• biegania,

• skoków,

• sprintu,

• wchodzenia po schodach,

• wspięć na palce.

Dlatego jest podatne na przeciążenia, szczególnie gdy obciążenie rośnie szybciej niż zdolność ścięgna do adaptacji (np. powrót do biegania po przerwie, nagłe podbiegi, dużo skoków).

2) Tendinopatia Achillesa – najczęstszy scenariusz (przeciążenie)

Jak powstaje?

Tendinopatia to przewlekłe przeciążenie ścięgna, w którym dochodzi do zmian strukturalnych i zwiększonej wrażliwości na obciążenie. To nie jest „stan zapalny do wyleczenia maścią”, tylko problem tolerancji obciążenia i regeneracji.

Typowe objawy tendinopatii

• początek stopniowy (dni–tygodnie), bez jednego urazu,

• ból lub sztywność rano („pierwsze kroki po wstaniu”),

• ból na początku aktywności, czasem „rozchodzi się”, a potem wraca po treningu,

• tkliwość przy ucisku 2–6 cm powyżej pięty (często tzw. część środkowa ścięgna) albo przy samym przyczepie do pięty,

• możliwe pogrubienie ścięgna,

• ból narasta po zwiększeniu obciążeń (więcej km, interwały, podbiegi).

Co zwykle nasila?

• szybkie bieganie, sprinty,

• podbiegi i zbiegi,

• skoki,

• gwałtowna zmiana obuwia (np. z dużego dropu na minimalne),

• nagłe zwiększenie objętości treningu.

Najważniejsza cecha: mimo bólu często możesz chodzić i nawet biegać, tylko objawy mają charakter „mechaniczno-przeciążeniowy” i nawracają przy zbyt dużym obciążeniu.

3) Naderwanie Achillesa – częściowe uszkodzenie (często mylone z „mocnym przeciążeniem”)

Jak powstaje?

Naderwanie najczęściej pojawia się:

• nagle, podczas dynamicznego ruchu (sprint, wyskok, szybkie odbicie),

• albo na tle istniejącej tendinopatii (ścięgno było już przeciążone i „puściło” przy większym bodźcu).

Objawy sugerujące naderwanie

• ból pojawia się nagle i jest wyraźnie większy niż w typowym przeciążeniu,

• często pacjent pamięta konkretny moment („zabolało przy odbiciu”),

• pojawia się obrzęk i tkliwość, czasem zasinienie,

• chodzenie jest możliwe, ale bolesne; utykanie częste,

• wspięcie na palce jest możliwe, ale wyraźnie słabsze i bolesne,

• ból nie „rozchodzi się” tak jak w tendinopatii – utrzymuje się przy obciążeniu.

Ważne: przy częściowym naderwaniu objawy bywają zdradliwe. Nie zawsze słychać „strzał”, nie zawsze jest dramatyczny obraz. Dlatego jeśli ból był nagły i po nim czujesz osłabienie łydki – lepiej skontrolować to u specjalisty.

4) Zerwanie Achillesa – stan pilny

Zerwanie to całkowite przerwanie ciągłości ścięgna. To uraz, którego nie powinno się „rozchodzić” i przeczekać.

Klasyczny opis pacjenta

• „Jakby ktoś mnie kopnął w łydkę”

• „Usłyszałem trzask”

• „Nagle nie mogłem się odepchnąć”

Objawy sugerujące zerwanie

• nagły ból w chwili urazu (czasem po chwili ból maleje, ale zostaje dysfunkcja),

• uczucie „kopnięcia” w tył kostki/łydkę,

• wyraźne osłabienie odbicia i chodu,

• trudność lub brak możliwości wspięcia się na palce po stronie urazu,

• często obrzęk, zasinienie w kolejnych godzinach/dniach,

• czasem wyczuwalna „szczelina” lub wgłębienie w przebiegu ścięgna (nie zawsze).

Prosty test, który często się stosuje (ale nie diagnozuj się sam)

W gabinecie lekarz wykonuje m.in. test uciskowy łydki (tzw. Thompson). Jeśli przy uciśnięciu łydki stopa nie wykonuje ruchu zgięcia podeszwowego tak jak po zdrowej stronie, podejrzenie zerwania rośnie.

Uwaga: testy mogą być mylące, zwłaszcza przy częściowych urazach. Jeśli podejrzewasz zerwanie – nie „sprawdzaj” agresywnie na siłę.

5) Najprostsza tabela różnic: tendinopatia vs naderwanie vs zerwanie

Tendinopatia (przeciążenie)

• początek: stopniowy

• ból: zmienny, często „rozchodzi się”

• chodzenie: zwykle możliwe

• wspięcie na palce: możliwe (czasem bolesne)

• siła: raczej zachowana, choć może być spadek przez ból

• obrzęk/siniak: zwykle minimalne

Naderwanie (częściowe)

• początek: nagły, konkretny moment

• ból: wyraźny, utrzymuje się przy obciążeniu

• chodzenie: możliwe, ale utykanie częste

• wspięcie na palce: możliwe, ale słabe/bolesne

• siła: zauważalnie mniejsza

• obrzęk/siniak: często obecne

Zerwanie (całkowite)

• początek: nagły „strzał”, „kopnięcie”

• ból: w chwili urazu często silny, potem może osłabnąć

• chodzenie: możliwe tylko „na płasko”, bez odbicia; wyraźna dysfunkcja

• wspięcie na palce: zwykle niemożliwe

• siła: znaczny ubytek

• obrzęk/siniak: często narastają po kilku godzinach

6) Kiedy pilnie do lekarza?

Pilna konsultacja (najlepiej tego samego dnia lub następnego) jest wskazana, gdy:

• ból był nagły i czujesz, że „coś puściło”,

• masz wrażenie kopnięcia/trzasku,

• nie potrafisz stanąć na palcach albo jest wyraźna utrata siły,

• pojawił się szybko narastający obrzęk i zasinienie,

• nie jesteś w stanie normalnie chodzić,

• w przeszłości miałeś przewlekły ból Achillesa i nagle doszło do ostrego incydentu.

7) Diagnostyka: co zwykle robi lekarz?

Najważniejsze jest badanie kliniczne: oglądanie, palpacja, testy funkcjonalne (m.in. ocena ciągłości i siły).

Badania obrazowe dobiera się zależnie od sytuacji:

• USG – często wystarcza do oceny ciągłości ścięgna i wykrycia częściowych uszkodzeń,

• MRI – przy niejasnym obrazie, planowaniu leczenia, podejrzeniu złożonych uszkodzeń lub gdy USG nie daje odpowiedzi.

8) Co zrobić „od razu” po ostrym bólu Achillesa? (bezpieczne kroki)

Jeśli podejrzewasz naderwanie/zerwanie:

1. Przerwij aktywność natychmiast.

2. Nie rozciągaj agresywnie łydki i nie „testuj” na siłę.

3. Ogranicz obciążanie (czasem kule).

4. Chłodzenie w krótkich seriach i uniesienie kończyny.

5. Konsultacja lekarska – im szybciej, tym łatwiej wdrożyć właściwe leczenie.

Jeśli objawy wyglądają jak tendinopatia (stopniowo, bez ostrego incydentu), zwykle można zacząć od modyfikacji obciążeń i ćwiczeń – ale jeśli ból narasta lub utrzymuje się >2–4 tygodnie, warto to skontrolować.

FAQ

Czy tendinopatia to „zapalenie” i czy wystarczy maść?

Najczęściej nie. To przede wszystkim problem przeciążenia i tolerancji ścięgna. Maści mogą dać chwilową ulgę, ale kluczowe są: mądre dawkowanie obciążeń i ćwiczenia wzmacniające (progresywny trening łydki).

Czy można zerwać Achillesa bez bólu?

W chwili urazu zwykle jest ból, ale bywa, że szybko maleje i pacjent bagatelizuje problem. Najważniejszym objawem jest utrata funkcji: brak odbicia i brak wspięcia na palce.

Czy jeśli mogę chodzić, to na pewno nie jest zerwanie?

Nie zawsze. Część osób po zerwaniu nadal chodzi, ale chód jest „płaski”, bez prawidłowego wybicia. Oceniaj funkcję (wspięcie na palce, siła), nie tylko sam fakt chodzenia.

• Tendinopatia: narasta stopniowo, często „rozchodzi się” na początku ruchu i wraca po obciążeniu; siła jest w miarę zachowana.

• Naderwanie: nagły incydent, wyraźny ból, obrzęk, osłabienie; wspięcie na palce zwykle możliwe, ale słabsze i bolesne.

• Zerwanie: nagły „strzał/kopnięcie”, duża utrata funkcji, zwykle brak możliwości wspięcia na palce – wymaga pilnej konsultacji.